屈原列传

屈原者，名平，楚之同姓也。为楚怀王左徒，左徒、即今左右拾遗之徒。博闻彊志，明于治乱，娴于辞令，娴、习也。入则与王图议国事，以出号令，出则接遇宾客，应对诸侯，王甚任之。起敍任用之专、后段节节敍其疏而见放、妙得原委。上官大夫靳尚。与之同列，争宠而心害其能。此句怕人。怀王使屈原造为宪令，屈平属烛、草稾，未定，上官大夫见而欲夺之，屈平不与，因谗之谗屈原作两节写、害其能一节虚、夺草稾一节实。曰，王使屈平为令，众莫不知，每一令出，平伐其功曰，以为非我莫能为也。语中庸主之忌。王怒而疏屈平。以下并史公变调序离骚、即用骚体。屈平疾王听之不聪也，谗谄之蔽明也，邪曲之害公也，方正之不容也，故忧愁幽思而作离骚。先写作离骚之由。离骚者，犹离忧也。离、遭也。 注一句。下忽入议论、奇妙。夫天者，人之始也，父母者，人之本也，人穷则反本，提穷字。故劳苦倦极，未尝不呼天也，疾痛惨怛，未尝不呼父母也。道出人情、真而切。屈平正道直行，竭忠尽智，以事其君，谗人间之，可谓穷矣。应穷字。信而见疑，忠而被谤，能无怨乎。提怨字。屈平之作离骚，盖自怨生也。应怨字。 回环曲折、多永言之致。国风好色而不淫，小雅怨诽而不乱，若离骚者，可谓兼之矣。谓好色云者、以离骚有密妃等事。然原特假借以思君耳、非如国风之思也。而史公亦假借用之。 比骚于诗、深得㫖趣。上称帝喾，下道齐桓，中述汤武，以刺世事，明道德之广崇，治乱之条贯，靡不毕见。其文约，其辞微，其志洁，其行廉，其称文小，而其指极大，举类迩而见义远。其志洁，故其称物芳，其行廉，故死而不容自疎，濯淖闹、污泥之中，淖、溺也。蝉蜕退、于浊秽，蝉蜕、如蝉之去皮也。以浮游尘埃之外，不获世之滋垢，皭嚼、然泥而不滓子、者也。皭、疎静之貌。滓、浊也。推此志也，虽与日月争光可也。极赞屈原。 以上离骚、只虚写。屈平既绌。闲接。又入敍事。其后秦欲伐齐，齐与楚从亲，惠王患之，乃令张仪详同佯、去秦，厚币委质事楚，曰，秦甚憎齐，齐与楚从亲，楚诚能绝齐，秦愿献商于之地六百里。楚怀王贪而信张仪，遂绝齐，使使如秦受地，张仪诈之曰，仪与王约六里，不闻六百里，详张仪始终事、为屈原谏楚王张本。楚使怒去，归告怀王，怀王怒，大兴师伐秦。秦发兵击之，大破楚师于丹淅，丹、淅、皆县名、在弘农。斩首八万，虏楚将屈匄，盖、遂取楚之汉中地。怀王乃悉发国中兵，以深入击秦，战于蓝田，魏闻之，袭楚至邓，楚兵惧，自秦归，而齐竟怒，不救楚，楚大困。一段。明年，秦割汉中地与楚以和。即割楚地、以与楚和。楚王曰，不愿得地，愿得张仪而甘心焉。张仪闻，乃曰，以一仪而当汉中地，臣请往如楚。又算定怀王。如楚，又因厚币用事者臣靳仅、尚，而设诡辨于怀王之宠姬郑袖，长句正是省句。怀王竟听郑袖，复释去张仪。二段。 两段词简而情备。是时屈原既疏，忽接入本传。不复在位，使于齐，顾反，谏怀王曰，何不杀张仪。怀王悔，追张仪不及。只为何不杀张仪一句、乃倒装楚愿得张仪一段、又倒装张仪许楚一段、意思在此、而序事在彼。其后，诸侯共击楚，大破之，杀其将唐昧。张仪诈楚、客也、于此一结。时秦昭王与楚婚，欲与怀王会。又起一难。怀王欲行，屈平曰，秦虎狼之国，不可信，不如无行。怀王稚子子兰劝王行，柰何绝秦欢。伏再用之根。怀王卒行，入武关，秦伏兵绝其后，因留怀王以求割地。怀王怒，不听，亡走赵，赵不内，纳、复之秦，竟死于秦而归葬。怀王一欺于秦而国削、再欺于秦而身死。为屈原作证、亦为楚辞作序也。长子顷襄王立，以其弟子兰为令尹。再用子兰、深著楚王之不明也。楚人既咎子兰以劝怀王入秦而不反也，屈平既嫉之，嫉子兰、先从楚人说起、见非屈原之私怨。虽放流，睠顾楚国，系心怀王，不忘欲反，冀幸君之一悟，俗之一改也。推屈平本意作议论。其存君兴国，而欲反复之，一篇之中，三致意焉。忽又转到离骚上。然终无可奈何，故不可以反，应不忘欲反。卒以此见怀王之终不悟也。应冀君之一悟。人君无愚智贤不肖，又宽一步。莫不欲求忠以自为，举贤以自佐，然亡国破家相随属，而圣君治国，累世而不见者，其所谓忠者不忠，而所谓贤者不贤也。泛泛感论。包罗古今无穷事。怀王以不知忠臣之分，故内惑于郑袖，外欺于张仪，疏屈平而信上官大夫，令尹子兰，兵挫地削，亡其六郡，身客死于秦，为天下笑，将前事总作一收。此不知人之祸也。缴断一句。易曰，井渫屑、不食，为我心恻，可以汲，王明，并受其福。渫、不停污也。井渫而不食、使我心恻然、以其可用汲而不汲也。如有王之明者、汲而用之、则上下并受其福也。王之不明，岂足福哉。愤切语。令尹子兰闻之，接上屈平既嫉之、妙。大怒，卒使上官大夫短屈原于顷襄王，回应上官大夫。顷襄王怒而迁之。屈原至于江滨，被披、发行吟泽畔，颜色憔悴，形容枯槁。极写落魄悲愤之状。 以下渔父辞。渔父见而问之曰，子非三闾大夫欤，三闾、掌王族昭屈景三姓之官。何故而至此。屈原曰，举世混浊而我独清，众人皆醉而我独醒，是以见放。渔父曰，夫圣人者，不凝滞于物，而能与世推移。似老氏之言。举世混浊，何不随其流而扬其波，众人皆醉，何不餔其糟而啜其醨。醨、薄酒。何故怀瑾握瑜，瑾、瑜、皆美玉。而自令见放为。只就渔父口中、翻出一段至理可参、有情有态、可咏可歌、词家风度。屈原曰，吾闻之，新沐者必弹冠，新浴者必振衣。弹而振之、去其尘也。人又谁能以身之察察，受物之汶汶问、者乎。察察、净洁也。汶汶、垢蔽也。宁赴常流而葬乎江鱼腹中耳，常流、犹长流也。 汨罗之志已决。又安能以皓皓之白，而蒙世之温蠖枉入声、乎。温蠖、犹惛愦、楚词作尘埃。 一气流转、机神跌宕。乃作怀沙之赋。怀沙赋删去。于是怀石遂自投汨觅、罗以死。汨水在罗、故曰汨罗、今长沙屈潭是也。屈原既死之后，楚有宋玉，唐勒，景差磋、之徒者，皆好辞而以赋见称。然皆祖屈原之从容辞令，终莫敢直谏。借宋玉等、前衬屈原、后引贾谊。其后楚日以削，数十年竟为秦所灭。人之云亡、邦国殄瘁。自屈原沉汨罗后，百有余年，汉有贾生，为长沙王太傅，过湘水，投书以吊屈原。借投书事、接下贾谊传。太史公曰，余读离骚天问招魂哀郢，皆离骚篇名。悲其志。读其文而悲其志。适长沙，观屈原所自沉渊，未尝不垂涕想见其为人。游其地而想其人。及见贾生吊之，又怪屈原以彼其材游诸侯，何国不容，而自令若是。即用他吊屈原之意、以叹贾生。读服鸟赋，楚人命鸮曰服、贾生作服赋。同生死，轻去就，又爽然自失矣。自悲自吊。 此屈贾合赞、凡四折、缭绕无际。

qū yuán zhě míng píng chǔ zhī tóng xìng yě wèi chǔ huái wáng zuǒ tú bó wén qiáng zhì míng yú zhì luàn xián yú cí lìng rù zé yǔ wáng tú yì guó shì yǐ chū hào lìng chū zé jiē yù bīn kè yìng duì zhū hóu wáng shèn rèn zhī shàng guān dài fu yǔ zhī tóng liè zhēng chǒng ér xīn hài qí néng huái wáng shǐ qū yuán zào wèi xiàn lìng qū píng shǔ cǎo gǎo wèi dìng shàng guān dài fu jiàn ér yù duó zhī qū píng bù yǔ yīn chán zhī yuē wáng shǐ qū píng wèi lìng zhòng mò bù zhī měi yí lìng chū píng fá qí gōng yuē yǐ wéi fēi wǒ mò néng wèi yě wáng nù ér shū qū píng qū píng jí wáng tīng zhī bù cōng yě chán chǎn zhī bì míng yě xié qǔ zhī hài gōng yě fāng zhèng zhī bù róng yě gù yōu chóu yōu sī ér zuò lí sāo lí sāo zhě yóu lí yōu yě fū tiān zhě rén zhī shǐ yě fù mǔ zhě rén zhī běn yě rén qióng zé fǎn běn gù láo kǔ juàn jí wèi cháng bù hū tiān yě jí tòng cǎn dá wèi cháng bù hū fù mǔ yě qū píng zhèng dào zhí xíng jié zhōng jìn zhì yǐ shì qí jūn chán rén jiān zhī kě wèi qióng yǐ xìn ér jiàn yí zhōng ér bèi bàng néng wú yuàn hū qū píng zhī zuò lí sāo gài zì yuàn shēng yě guó fēng hào sè ér bù yín xiǎo yǎ yuàn fěi ér bú luàn ruò lí sāo zhě kě wèi jiān zhī yǐ shàng chēng dì kù xià dào qí huán zhōng shù tāng wǔ yǐ cì shì shì míng dào dé zhī guǎng chóng zhì luàn zhī tiáo guàn mí bú bì jiàn qí wén yuē qí cí wēi qí zhì jié qí xíng lián qí chēng wén xiǎo ér qí zhǐ jí dà jǔ lèi ěr ér jiàn yì yuǎn qí zhì jié gù qí chēng wù fāng qí xíng lián gù sǐ ér bù róng zì shū zhuó nào wū ní zhī zhōng chán tuì yú zhuó huì yǐ fú yóu chén āi zhī wài bú huò shì zhī zī gòu jiào rán ní ér bù zǐ zhě yě tuī cǐ zhì yě suī yǔ rì yuè zhēng guāng kě yě qū píng jì chù qí hòu qín yù fá qí qí yǔ chǔ cóng qīn huì wáng huàn zhī nǎi lìng zhāng yí xiáng qù qín hòu bì wěi zhì shì chǔ yuē qín shèn zēng qí qí yǔ chǔ cóng qīn chǔ chéng néng jué qí qín yuàn xiàn shāng yú zhī dì liù bǎi lǐ chǔ huái wáng tān ér xìn zhāng yí suì jué qí shǐ shǐ rú qín shòu dì zhāng yí zhà zhī yuē yí yǔ wáng yuē liù lǐ bù wén liù bǎi lǐ chǔ shǐ nù qù guī gào huái wáng huái wáng nù dà xīng shī fá qín qín fā bīng jī zhī dà pò chǔ shī yú dān xī zhǎn shǒu bā wàn lǔ chǔ jiāng qū gài suì qǔ chǔ zhī hàn zhōng dì huái wáng nǎi xī fā guó zhōng bīng yǐ shēn rù jī qín zhàn yú lán tián wèi wén zhī xí chǔ zhì dèng chǔ bīng jù zì qín guī ér qí jìng nù bú jiù chǔ chǔ dà kùn míng nián qín gē hàn zhōng dì yǔ chǔ yǐ hé chǔ wáng yuē bú yuàn dé dì yuàn dé zhāng yí ér gān xīn yān zhāng yí wén nǎi yuē yǐ yì yí ér dāng hàn zhōng dì chén qǐng wǎng rú chǔ rú chǔ yòu yīn hòu bì yòng shì zhě chén jìn shàng ér shè guǐ biàn yú huái wáng zhī chǒng jī zhèng xiù huái wáng jìng tīng zhèng xiù fù shì qù zhāng yí shì shí qū yuán jì shū bú fù zài wèi shǐ yú qí gù fǎn jiàn huái wáng yuē hé bù shā zhāng yí huái wáng huǐ zhuī zhāng yí bù jí qí hòu zhū hóu gòng jī chǔ dà pò zhī shā qí jiāng táng mèi shí qín zhāo wáng yǔ chǔ hūn yù yǔ huái wáng huì huái wáng yù xíng qū píng yuē qín hǔ láng zhī guó bù kě xìn bù rú wú xíng huái wáng zhì zǐ zǐ lán quàn wáng xíng nài hé jué qín huān huái wáng zú xíng rù wǔ guān qín fú bīng jué qí hòu yīn liú huái wáng yǐ qiú gē dì huái wáng nù bù tīng wáng zǒu zhào zhào bú nèi fù zhī qín jìng sǐ yú qín ér guī zàng zhǎng zǐ qǐng xiāng wáng lì yǐ qí dì zǐ lán wèi lìng yǐn chǔ rén jì jiù zǐ lán yǐ quàn huái wáng rù qín ér bù fǎn yě qū píng jì jí zhī suī fàng liú juàn gù chǔ guó xì xīn huái wáng bú wàng yù fǎn jì xìng jūn zhī yī wù sú zhī yī gǎi yě qí cún jūn xīng guó ér yù fǎn fù zhī yī piān zhī zhōng sān zhì yì yān rán zhōng wú kě nài hé gù bù kě yǐ fǎn zú yǐ cǐ jiàn huái wáng zhī zhōng bú wù yě rén jūn wú yú zhì xián bú xiào mò bú yù qiú zhōng yǐ zì wèi jǔ xián yǐ zì zuǒ rán wáng guó pò jiā xiāng suí shǔ ér shèng jūn zhì guó lèi shì ér bú jiàn zhě qí suǒ wèi zhōng zhě bù zhōng ér suǒ wèi xián zhě bù xián yě huái wáng yǐ bù zhī zhōng chén zhī fēn gù nèi huò yú zhèng xiù wài qī yú zhāng yí shū qū píng ér xìn shàng guān dà fū lìng yǐn zǐ lán bīng cuò dì xiāo wáng qí liù jùn shēn kè sǐ yú qín wèi tiān xià xiào cǐ bù zhī rén zhī huò yě yì yuē jǐng xiè bù shí wèi wǒ xīn cè kě yǐ jí wáng míng bìng shòu qí fú wáng zhī bù míng qǐ zú fú zāi lìng yǐn zǐ lán wén zhī dà nù zú shǐ shàng guān dà fū duǎn qū yuán yú qǐng xiāng wáng qǐng xiāng wáng nù ér qiān zhī qū yuán zhì yú jiāng bīn bèi fā xíng yín zé pàn yán sè qiáo cuì xíng róng kū gǎo yú fù jiàn ér wèn zhī yuē zǐ fēi sān lǘ dà fū yú hé gù ér zhì cǐ qū yuán yuē jǔ shì hún zhuó ér wǒ dú qīng zhòng rén jiē zuì ér wǒ dú xǐng shì yǐ jiàn fàng yú fù yuē fū shèng rén zhě bù níng zhì yú wù ér néng yǔ shì tuī yí jǔ shì hùn zhuó hé bù suí qí liú ér yáng qí bō zhòng rén jiē zuì hé bù bū qí zāo ér chuò qí lí hé gù huái jǐn wò yú ér zì lìng jiàn fàng wèi qū yuán yuē wú wén zhī xīn mù zhě bì tán guān xīn yù zhě bì zhèn yī rén yòu shuí néng yǐ shēn zhī chá chá shòu wù zhī wèn wèn zhě hū níng fù cháng liú ér zàng hū jiāng yú fù zhōng ěr yòu ān néng yǐ hào hào zhī bái ér méng shì zhī wēn huò hū nǎi zuò huái shā zhī fù yú shì huái shí suì zì tóu mì luó yǐ sǐ qū yuán jì sǐ zhī hòu chǔ yǒu sòng yù táng lè jǐng chà zhī tú zhě jiē hǎo cí ér yǐ fù jiàn chēng rán jiē zǔ qū yuán zhī cóng róng cí lìng zhōng mò gǎn zhí jiàn qí hòu chǔ rì yǐ xiāo shù shí nián jìng wèi qín suǒ miè zì qū yuán chén mì luó hòu bǎi yǒu yú nián hàn yǒu jiǎ shēng wèi cháng shā wáng tài fù guò xiāng shuǐ tóu shū yǐ diào qū yuán tài shǐ gōng yuē yú dú lí sāo tiān wèn zhāo hún āi yǐng bēi qí zhì shì cháng shā guān qū yuán suǒ zì chén yuān wèi cháng bù chuí tì xiǎng jiàn qí wèi rén jí jiàn jiǎ shēng diào zhī yòu guài qū yuán yǐ bǐ qí cái yóu zhū hóu hé guó bù róng ér zì lìng ruò shì dú fú niǎo fù tóng shēng sǐ qīng qù jiù yòu shuǎng rán zì shī yǐ

屈原名叫平，是楚国的同姓宗族。担任楚怀王的左徒，博闻强记，通晓治乱之道，熟悉辞令，在朝内就与王商议国事，发布号令，在朝外就接待宾客，应对诸侯，王非常信任他。上官大夫与他同列，争宠而心里忌恨他的才能。怀王让屈原制定法令，屈原起草文稿，还未定稿，上官大夫看见就想夺取，屈原不给，于是诽谤他说，大王让屈原制定法令，众人无不知道，每一条法令发布，屈原就夸耀自己的功劳说，以为不是我没人能做。王因此发怒而疏远屈原。屈原痛心大王听闻不聪明，谗言佞言遮蔽贤明，邪恶曲解损害公正，方正不被容纳，所以忧愁幽思而作《离骚》。离骚，就是遭遇忧患的意思。天，是人的开始，父母，是人的根本，人困窘就回归根本，所以劳苦疲惫极点，没有不呼喊上天的，疾病痛苦悲惨，没有不呼喊父母的。屈原走正道行直路，竭尽忠诚智慧，来侍奉他的君主，谗言的人离间他，可以说是困窘了。诚信却被怀疑，忠诚却被诽谤，能没有怨恨吗？屈原的《离骚》，大概从怨恨生发出来的。《国风》好色而不淫乱，《小雅》怨讽而不悖乱，像《离骚》这样的，可以说兼备这两者了。上面称颂帝喾，下面述说齐桓，中间叙述商汤周武，用来讽刺当世之事，阐明道德的广大崇高，治乱的条理脉络，无不完全显现。文辞简约，言语微妙，志向高洁，行为廉洁，称述事物细小，而指向极为宏大，列举事例接近而见义深远。志向高洁，所以称述事物芬芳，行为廉洁，所以至死不被容纳，自我疏离，在污泥浊水中洗涤，像蝉蜕去污秽，浮游在尘埃之外，不沾染世俗的污垢，皎洁如泥而不滓浊。推究这种志向，即使与日月争辉也可以。屈原被贬斥。后来秦国想攻打齐国，齐国与楚国结盟亲近，秦惠王担忧这个，于是让张仪假装离开秦国，带着丰厚的礼物委身侍奉楚国，说，秦国非常憎恨齐国，齐国与楚国结盟亲近，楚国如果真能断绝与齐国的关系，秦国愿意献上商于的土地六百里。楚怀王贪婪而相信张仪，于是断绝与齐国的关系，派使者到秦国接受土地，张仪欺骗他说，我与大王约定六里，没听说六百里，楚国使者愤怒离开，回去告诉怀王，怀王大怒，大举出兵攻打秦国。秦国发兵攻击他们，在丹淅大败楚军，斩首八万，俘虏楚将屈匄，于是夺取楚国的汉中地区。怀王于是全部征发国中军队，深入攻击秦国，在蓝田交战，魏国听说后，袭击楚国到达邓地，楚军恐惧，从秦国返回，而齐国竟然愤怒，不救援楚国，楚国大为困窘。第二年，秦国割让汉中地区给楚国讲和。楚王说，不想得到土地，想得到张仪而甘心。张仪听说，于是说，用我一个张仪来换汉中土地，我请求前往楚国。到了楚国，又用厚重的礼物贿赂掌权的大臣靳尚，而向怀王的宠妃郑袖游说诡辩，怀王竟然听从郑袖，又释放了张仪。这时屈原已经被疏远，不再担任官职，出使到齐国，回来后，劝谏怀王说，为什么不杀张仪。怀王后悔，追赶张仪没有追上。后来，诸侯联合攻打楚国，大败楚国，杀了他的将军唐昧。当时秦昭王与楚国联姻，想与怀王会面。怀王想去，屈原说，秦国是虎狼之国，不可信任，不如不去。怀王的小儿子子兰劝王前去，怎能断绝秦国的友好呢。怀王最终前往，进入武关，秦国埋伏军队断绝他的后路，于是扣留怀王来索求割让土地。怀王愤怒，不听从，逃跑到赵国，赵国不接纳，又回到秦国，最终死在秦国才归葬。长子顷襄王即位，任命他的弟弟子兰为令尹。楚人已经责怪子兰劝说怀王入秦而不能返回，屈原既然嫉恨他，虽然被放逐，仍眷顾楚国，牵挂怀王，不忘想要返回，希望君主能醒悟，习俗能改变。他保存君主振兴国家，而想使之恢复，一篇之中，三次致意于此。然而终究无可奈何，所以不能返回，最终以此显示怀王终究不能醒悟。君主无论愚笨聪明贤能不贤能，没有不想寻求忠臣来为自己服务，举荐贤能来辅佐自己，然而国破家亡接连发生，而圣明君主治理国家，累世都不见的，是因为他所谓的忠臣不忠，而所谓的贤能不贤能。怀王因为不了解忠臣的职分，所以内受郑袖迷惑，外被张仪欺骗，疏远屈原而信任上官大夫、令尹子兰，兵败地削，失去六个郡，自身客死在秦国，被天下人耻笑，这就是不了解人的祸害。《易经》说，井水清洁却不被饮用，让我心里悲伤，可以汲取，君主贤明，就都受到它的福泽。君主不贤明，哪里值得幸福呢。令尹子兰听说后，大怒，最终让上官大夫在顷襄王面前诽谤屈原，顷襄王发怒而迁谪他。屈原到了江边，披散头发在沼泽边吟咏，脸色憔悴，形容枯槁。渔夫看见询问他说，你不是三闾大夫吗，为什么到这里来？屈原说，举世混浊而我独自清白，众人都醉而我独自清醒，因此被放逐。渔夫说，圣人不拘泥于事物，而能随世推移。举世混浊，为什么不随波逐流扬起波浪，众人都醉，为什么不吃他们的酒糟喝他们的薄酒。为什么怀抱美玉，而让自己被放逐呢？屈原说，我听说，新洗头的人一定要弹冠，新沐浴的人一定要振衣。人又怎能以身体的洁净，承受事物的污秽呢？宁愿跳进长流葬身鱼腹，又怎能以皓洁的白色，而蒙受世俗的昏暗呢？于是作《怀沙》赋。于是怀抱石头投汨罗江而死。屈原死后，楚国有宋玉、唐勒、景差这些人，都喜欢辞令而以赋文见称。然而都祖述屈原的从容辞令，始终不敢直言劝谏。后来楚国日益削弱，数十年最终被秦国灭亡。屈原沉入汨罗江后，一百多年，汉朝有贾谊，担任长沙王太傅，经过湘水，投书凭吊屈原。太史公说，我读《离骚》《天问》《招魂》《哀郢》，悲叹他的志向。到了长沙，观看屈原自沉的深渊，没有不流泪想见他为人的。等到看见贾谊凭吊他，又奇怪屈原凭那样的才能游说诸侯，哪个国家不能容纳，而让自己这样。读《服鸟赋》，同生死，轻去就，又怅然若失。